cele i polityka UE a uczenie sie przez całe życie
Autorka tekstu: ANNA SUCHORAB - doradca zawodowy, kierownik Biura Karier Olsztyńskiej Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania im. prof. T. Kotarbińskiego, członek Stowarzyszenia Doradców Szkolnych i Zawodowych RP
Cele i polityka Unii Europejskiej w zakresie upowszechniania
uczenia się przez całe życie
Koncepcja nauki przez całe życie pojawiła się w latach 70, na konferencji UNESCO w 1971 roku. Wnioski Komisji opublikowano w raporcie: Learning to be. The word of education today and tomorrow, który sugerował, że każda osoba powinna mieć zagwarantowane prawo do nauki przez całe życie, realizowanej w systemach formalnych i nieformalnych, wzajemnie ze sobą powiązanych. Kolejny rok 1973 przyniósł opinię OECD, która rozpoczęła debatę nad potrzebami gospodarki globalnej i czynnikami konkurencyjności oraz nad związkiem nauki z wykonywaną pracą zawodową. W latach 70 i 80 rozwój idei kształcenia ustawicznego zahamował się, a powrócił w latach 90.
Cel polityki Unii Europejskiej w zakresie upowszechniania uczenia się przez całe życie zamyka się w haśle stworzenia na terytorium Europy najbardziej konkurencyjnej gospodarki na świecie opartej na wiedzy i społeczeństwa uczącego się, z którego wyłoni się społeczeństwo postępu zdolne zapewnić Europie niezależność wobec gospodarczych i społeczno-politycznych potęg innych kontynentów, zwłaszcza wobec Ameryki, Japonii i Chin.
Realizacja kształcenia ustawicznego wyrosła z kilku czynników, jakimi są:
- globalizacja ,
- powstanie społeczeństwa informacyjnego,
- niepowstrzymany postęp naukowo-techniczny.
Rok 1996 został ogłoszony przez władze Unii Europejskim Rokiem Edukacji Ustawicznej. Miał on służyć wskazaniu społeczeństwu roli jaką spełnia kształcenie ustawiczne jako element rozwoju osobistego i udziału w życiu demokratycznym państwa, a także działań wspierających nauczycieli i rodziców w przygotowaniu młodzieży do ciągłego uczenia się i realizacji nauki w praktyce. Problematyka edukacji ustawicznej została przedstawiona w tzw. Białej Księdze Komisji Europejskiej pod tytułem: „Nauczanie i uczenie się. Na drodze do uczącego sięspołeczeństwa”. Sformułowano w niej pięć oryginalnych celów uczenia się, zwrócono uwagę na konieczność wprowadzenia zasady uczenia się przez całe życie oraz wytyczono kierunki działań na rzecz urzeczywistnienia uczącego się społeczeństwa.
W roku 1996 Komisja Europejska opublikowała raport J. Delorsea pod tytułem: „Edukacja: jest w niej ukryty skarb”. Uznano w nim uczenie się przez całe życie za jedną z podstawowych zasad, zgodną z potrzebami nowoczesnego społeczeństwa, uwzględniającą przemiany czasu, wartości rynku oraz rytm indywidualnej egzystencji. Zmiany w treściach i celach kształcenia ujęto jako cztery filary edukacji:
I. uczenie się dla wiedzy,
II. uczenie się dla działań, umiejętności, fachu, pracy,
III. uczenie się dla zrozumienia innych, współdziałania i współpracy,
IV. uczenie się dla własnego rozwoju i doskonalenia.
Rozwój edukacji ma sprzyjać powstawaniu światowego społeczeństwa, współpracy międzynarodowej, upowszechnianiu kultury i znajomości innych narodów. Powinna to być zatem edukacja, do której wszyscy powinni mieć równe prawa, powinna opierać się na kulturze ogólnej, uczyć kreatywności i podejmowania decyzji. Głównymi zadaniami dla państw Unii Europejskiej są:
- podwyższenie jakości kształcenia,
- rozwijanie innowacyjności,
- rozwijanie kształcenia ustawicznego,
- uczynienie z edukacji dorosłych uprzywilejowanego pola inicjatyw i rozwoju.
W sposób kompleksowy, na priorytetową rolę procesu ciągłego uczenia się i doskonalenia w zapewnieniu gospodarce europejskiej trwałego wzrostu, zwrócono uwagę na szczycie Rady Europejskiej w Lizbonie w marcu 2000 roku. Wnioski z tego spotkania potwierdziły, że Europa weszła w „wiek wiedzy”. Strategia lizbońska przyjęta na szczycie, która stała się najważniejszym programem gospodarczo-społecznym Unii Europejskiej, postawiła przed Unią ambitny cel: do 2010 roku ma się stać: „opartą na wiedzy, najbardziej konkurencyjną i dynamiczną, gospodarką na świecie, zdolną do systematycznego wzrostu gospodarczego, zapewniającą większą liczbę lepszych miejsc pracy w warunkach większej spójności społecznej”[1].
W kontekście polityki kształcenia ustawicznego dwa z priorytetowych obszarów Strategii lizbońskiej są szczególnie istotne: zapewnienie zdolności do adaptacji siły roboczej oraz lepsza edukacja i umiejętności. Komisja Europejska zobowiązała się wspierać współpracę w tej dziedzinie. Sprzyja temu stworzenie spójnych strategii oraz podejmowanie wspólnych działań pozwalających na lepsze wykorzystanie posiadanych środków w celu rozwoju kształcenia ustawicznego dostępnego dla wszystkich.
W kontekście polityki kształcenia ustawicznego dwa z priorytetowych obszarów Strategii lizbońskiej są szczególnie istotne: zapewnienie zdolności do adaptacji siły roboczej oraz lepsza edukacja i umiejętności. Komisja Europejska zobowiązała się wspierać współpracę w tej dziedzinie. Sprzyja temu stworzenie spójnych strategii oraz podejmowanie wspólnych działań pozwalających na lepsze wykorzystanie posiadanych środków w celu rozwoju kształcenia ustawicznego dostępnego dla wszystkich.
Pierwszym krokiem w celu wypracowania strategii, która pozwoli na realizację idei uczenia się przez całe życie w wymiarze indywidualnym i instytucjonalnym było wydanie przez Komisję Europejską w 2000 roku „Memorandum dotyczącekształcenia ustawicznego”. Zgodnie z nim działania na rzecz kształcenia ustawicznego opierają się na sześciu podstawowych zasadach[2]:
1) Nowe podstawowe umiejętności dla wszystkich, w celu zagwarantowania powszechnego i ciągłego dostępu do nauki w celu zdobycia i doskonalenia umiejętności potrzebnych do pełnego uczestnictwa w społeczeństwie opartym na wiedzy.
2) Zwiększenie inwestycji w zasoby ludzkie, aby dać pierwszeństwo największemu bogactwu Europy – jej mieszkańcom.
3) Innowacyjne metody nauczania i uczenia się - celem opracowania skutecznych metod nauczania i uczenia się oraz znalezienia odpowiedniego kontekstu dla kształcenia ustawicznego.
4) Uznanie wartości kształcenia, aby lepiej pojmować i bardziej doceniać korzyści z niego płynące.
5) Zmiana charakteru poradnictwa i doradztwa, aby każdy miał łatwy dostęp do rzetelnych informacji i porad na każdym etapie swojego życia.
6) Przybliżanie nauki do miejsca zamieszkania, by możliwości kształcenia ustawicznego znajdowały się jak najbliżej uczniów, najlepiej w ich własnych społecznościach.
Na szczeblu Wspólnoty podejmowane są działania mające na celu wprowadzenie w życie wniosków Rady Europejskiej ze szczytu w Lizbonie.
Komisja Europejska wydała Komunikat dotyczący „Urzeczywistnienia koncepcji uczenia się przez całe życie” zawierający listę priorytetowych działań, których realizacja powinna przyczynić się do wdrażania edukacji przez całe życie w całej Europie. Obejmuje ona:[3]
1. Tworzenie kultury uczenia się – nadanie wysokiej rangi uczeniu się.
2. Zwiększenie powszechnego dostępu do informacji i doradztwa dotyczącego możliwości edukacyjnych.
3. Zwiększenie inwestowania w uczenie się, zarówno w wymiarze finansowym, jak i czasowym.
4. Przybliżenie uczącym się możliwości edukacyjnych.
5. Upowszechnianie umiejętności podstawowych.
6. Rozwój innowacyjnych koncepcji uczenia się i nauczania.
W 2002 roku na posiedzeniu Rady Europejskiej opracowany został również dokument pod tytułem: „Edukacja w Europie: różne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010”. Wynika z niego, że do podstawowych zadań kształcenia ustawicznego zaliczyć należy:
- zapewnienie powszechnego dostępu do edukacji ustawicznej,
- zapewnienie powszechnego dostępu do Internetu,
- poradnictwo,
- rozwój przydatności w zawodzie,
- poprawienie poziomu osiągnięć,
- przeciwdziałanie wydłużaniu czasu trwania kształcenia prowadzącego do uzyskania kwalifikacji,
- eliminowanie „ślepych uliczek” systemów edukacji,
- aktualizowanie programów nauczania,
- zapewnienie wysokiej jakości kształcenia i szkolenia,
- doprowadzenie do uznawalności kwalifikacji w Unii Europejskiej[4].
W tym samym roku ministrowie edukacji na posiedzeniu w Kopenhadze przyjęli Deklarację wyznaczającą kierunki rozwoju systemów kształcenia zawodowego i współpracy w tym zakresie. Wyznaczono priorytetowe zagadnienia, kierunki wspólnych działań:
- przejrzystość i uznawanie kwalifikacji za granicą,
- mobilność – niwelowanie barier utrudniających swobodny przepływ pracowników przez ułatwienie wymiany międzynarodowej w trakcie kształcenia i szkoleń,
- informacje i doradztwo służące planowaniu kariery zawodowej na całym europejskim rynku pracy.
W 2006 roku Komisja Wspólnot Europejskich opracowała dokument:
„Kluczowe kompetencji w uczeniu się przez całe życie – Europejskie ramy referencyjne”, przy czym kompetencje zdefiniowała jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji. W ramach odniesienia ustanowiono osiem kompetencji kluczowych potrzebnych do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem, integracji społecznej i zatrudnienia[5]:
„Kluczowe kompetencji w uczeniu się przez całe życie – Europejskie ramy referencyjne”, przy czym kompetencje zdefiniowała jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji. W ramach odniesienia ustanowiono osiem kompetencji kluczowych potrzebnych do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem, integracji społecznej i zatrudnienia[5]:
1. porozumiewanie się w języku ojczystym,
2. porozumiewanie się w językach obcych,
3. kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne,
4. kompetencje informatyczne,
5. umiejętność uczenia się,
6. kompetencje społeczne i obywatelskie,
7. inicjatywność i przedsiębiorczość,
8. świadomość i ekspresja kulturalna.
Kwestia rozpowszechniania w Unii Europejskiej idei uczenia się przez całe życie ma także związek z polityką europejską związaną z obszarem pracy. W sytuacji ekonomicznej, jaka zaistniała od początku XXI wieku stało się oczywiste, że jednym
z podstawowych elementów przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw są kwalifikacje zatrudnionych w nim pracowników. Kwalifikacje nabywane w procesie ustawicznego kształcenia zawodowego powinny również w jak największym stopniu prowadzić
do uniezależnienia się każdego pracownika od firmy i gwarantować mu zdolność
do zatrudnienia, a w konsekwencji umożliwić mobilność zawodową.
z podstawowych elementów przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw są kwalifikacje zatrudnionych w nim pracowników. Kwalifikacje nabywane w procesie ustawicznego kształcenia zawodowego powinny również w jak największym stopniu prowadzić
do uniezależnienia się każdego pracownika od firmy i gwarantować mu zdolność
do zatrudnienia, a w konsekwencji umożliwić mobilność zawodową.
W 1997 roku został podpisany traktat amsterdamski, który wszedł w życie w maju 1999r. Można go określić mianem dokumentu przełomowego dla kwestii zatrudnienia i kształcenia zawodowego. Zapisy w traktacie stanowią prawną bazę spójnej polityki zatrudnienia, która ma być realizowana w państwach członkowskich. Preambuła traktatu określa zadania Unii Europejskiej, w tym zadania odnoszące się do ciągłego rozwoju obywateli Wspólnoty. Jednym z obszarów jest „promowanie osiągania najwyższego z możliwych poziomu wiedzy przez obywateli Unii za pomocą szerokiego dostępu do edukacji oraz jej ciągłego uaktualniania”[6]. Państwa członkowskie zobowiązały się do koordynacji swojej polityki zatrudnienia i rynku pracy przez przenoszenie i realizację europejskich ustaleń przyjętych w wytycznych polityki zatrudnienia na szczeblu krajowym.
Europejska Strategia Zatrudnienia wspiera się na czterech filarach:
1. poprawa zdolności do zatrudnienia,
2. rozwój przedsiębiorczości i tworzenie nowych miejsc pracy,
3. zwiększenie zdolności dostosowawczych pracowników i przedsiębiorstw do zmieniających się potrzeb rynku,
4. wspieranie równych szans na rynku pracy i w zatrudnieniu[7].
Podmiotami decydującymi o sukcesie Europejskiej Strategii Zatrudnienia
na szczeblu narodowym są publiczne służby zatrudnienia. Są one podmiotami realizującymi narodowe plany działań na rzecz zatrudnienia za pomocą instrumentów polityki rynku pracy. Celem realizacji Europejskiej Strategii Zatrudnienia jest osiągnięcie określonych założeń do 2010 roku. Do tego czasu w Europie planuje się osiągnąć stopę zatrudnienia w wysokości 70%, a dla kobiet 60%. Dla porównania w Polsce na koniec 2008 roku wskaźnik zatrudnienia wynosił 51,0%, a dla kobiet 43,5% (mężczyźni 59,3%). Na razie od 2004 roku, w którym wynosił 44,9%, rośnie on systematycznie.
na szczeblu narodowym są publiczne służby zatrudnienia. Są one podmiotami realizującymi narodowe plany działań na rzecz zatrudnienia za pomocą instrumentów polityki rynku pracy. Celem realizacji Europejskiej Strategii Zatrudnienia jest osiągnięcie określonych założeń do 2010 roku. Do tego czasu w Europie planuje się osiągnąć stopę zatrudnienia w wysokości 70%, a dla kobiet 60%. Dla porównania w Polsce na koniec 2008 roku wskaźnik zatrudnienia wynosił 51,0%, a dla kobiet 43,5% (mężczyźni 59,3%). Na razie od 2004 roku, w którym wynosił 44,9%, rośnie on systematycznie.
Należy podkreślić, iż państwa członkowskie w całości są same odpowiedzialne za organizację poszczególnych koncepcji służących rozpowszechnieniu idei uczenia się przez całe życie. Natomiast Unia Europejska inspiruje, wspiera i stymuluje współpracę pomiędzy państwami członkowskimi.
Ogólne cele polityki w tym zakresie sformułowane są w traktatach. Narzędzia pozanormatywne, takie jak: memoranda, uchwały, decyzje, zalecenia służą określeniu kierunku zmian, dziedzin gdzie zmiany te powinny być wdrożone, identyfikowaniu priorytetów oraz form działania. Służą temu także znaczące środki finansowe zarezerwowane w budżecie Unii na realizację określonych celów, wyznaczonych w sposób szczegółowy w kolejnych zaproszeniach do udziału w programach.
Do najistotniejszych dokumentów i rozporządzeń w zakresie kształcenia ustawicznego, na gruncie polskiego ustawodawstwa możemy zaliczyć:
1. Ustawę z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty, która jest najważniejszym aktem prawnym regulującym w Polsce w sposób kompleksowy zagadnienia dotyczące kształcenia ustawicznego.
2. Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013, z którego dwa Priorytety mają szczególne znaczenie dla upowszechniania koncepcji uczenia się przez całe życie[8]:
- Wiedza i Kompetencje, definiowany przez trzy kierunki działań:
a) zwiększanie dostępu do edukacji poprzez m.in. budowę systemu i kultury uczenia się przez całe życie,
b) wspieranie otwartości systemu edukacji,
c) poprawę jakości kształcenia,
- Zatrudnienie, aktywizacja i mobilność, realizowany poprzez:
a) zwiększanie zatrudnialności,
b) wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy,
c) modernizację organizacji rynku pracy,
d) tworzenie warunków do mobilności.
3. Ustawa a dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która odnosząc się do pewnych aspektów kształcenia ustawicznego, określa zadania państwa w zakresie zatrudnienia, aktywizacji zawodowej oraz łagodzenia skutków bezrobocia.
Najważniejszymi dokumentami strategicznymi wyznaczającymi kierunki rozwoju i upowszechniania kształcenia ustawicznego w Polsce są:
- Strategia Rozwoju Kraju 2007-2015.
- Krajowy Program Reform na lata 2008-2011 na rzecz realizacji Strategii lizbońskiej, w którym Priorytet 1 dotyczy zbudowania systemu powszechnej edukacji ustawicznej oraz systemu zachęt do kształcenia się przez całe życie.
- Krajowy Plan Działań na Rzecz Zatrudnienia na lata 2009-2011.
- Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata 2007-2013, stawiająca w Priorytecie 2 na rozwój kształcenia ustawicznego i poprawę jakości edukacji, poprzez takie działania jak[9]:
- szerokie upowszechnianie idei uczenia się przez całe życie, w tym przełamywanie barier świadomości osób niskokwalifikowanych,
- informacja i doradztwo poprzez rozwój powszechnie dostępnego poradnictwa zawodowego,
- zwiększenie nakładów na kształcenie ustawiczne, w tym stworzenie systemu skutecznej pomocy finansowej dla osób podnoszących kwalifikacje (np. talony szkoleniowe, stypendia),
- budowanie systemu potwierdzania kwalifikacji uzyskanych poza systemem kształcenia formalnego – w drodze doświadczenia zawodowego.
- Strategia Rozwoju Edukacji na lata 2007-2013, której głównym celem jest podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa, tak aby wykształcenie średnie stało się bardziej powszechne – 70% w grupie wiekowej 25-45 lat w 2013r[10].
Najważniejszym dokumentem w Polsce służącym rozpowszechnianiu uczenia się przez całe życie jest przyjęta przez Radę Ministrów w 2003 roku Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010. Głównym celem Strategii jest wyznaczenie kierunków rozwoju kształcenia ustawicznego w kontekście idei uczenia się przez całe życie i budowania społeczeństwa opartego na wiedzy. Realizacja celu strategicznego opiera się na wyodrębnionych działaniach priorytetowych korespondujących z europejskim obszarem uczenia się przez całe życie, a mianowicie:
1. zwiększenie dostępności do kształcenia ustawicznego,
2. podnoszenie jakości kształcenia ustawicznego,
3. współdziałanie i partnerstwo,
4. wzrost inwestycji w zasoby ludzkie,
5. tworzenie zasobów informacyjnych w zakresie kształcenia ustawicznego i rozwój usług doradczych,
6. uświadamianie roli i znaczenia kształcenia ustawicznego[11].
Odpowiedzią na wyzwania, jakie stają przed państwami członkowskimi Unii Europejskiej w związku z realizacją Strategii lizbońskiej jest Program Operacyjny Kapitał Ludzki2007-2013. Dążąc do efektywnego rozwoju zasobów ludzkich, Program wspiera między innymi obszary: zatrudnienie, edukacja oraz rozwój potencjału adaptacyjnego pracowników i przedsiębiorstw. Kształcenia ustawicznego dotyczy Priorytet III – Wysoka jakość systemu oświaty, Działanie: Otwartość systemu edukacji w kontekście uczenia się przez całe życie, a w jego ramach poddziałania:
- Opracowanie i wdrożenie Krajowego Systemu Kwalifikacji (projekty systemowe).
- Upowszechnienie uczenia się przez całe życie (projekty systemowe
i konkursowe).
Programem Unii Europejskiej w dziedzinie edukacji i doskonalenia zawodowego, przewidzianym na lata 2007-2013 jest program „Uczenie się przez całeżycie”, ustanowiony Decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady w listopadzie 2006 roku. W programie kontynuowane są działania prowadzone wcześniej w ramach kilku oddzielnych programów. Ogólnym celem programu jest przyczynianie się, poprzez uczenie się przez całe życie, do rozwoju Wspólnoty jako społeczeństwa opartego na wiedzy, charakteryzującego się trwałym rozwojem gospodarczym, liczniejszymi
i lepszymi miejscami pracy. Realizacji tego ma służyć rozwijanie różnych form uczenia się przez całe życie poprzez wspieranie współpracy pomiędzy systemami edukacji i szkoleń. Program ma przyczyniać się do podnoszenia jakości i zwiększania atrakcyjności szkolnictwa i kształcenia zawodowego w Europie.
i lepszymi miejscami pracy. Realizacji tego ma służyć rozwijanie różnych form uczenia się przez całe życie poprzez wspieranie współpracy pomiędzy systemami edukacji i szkoleń. Program ma przyczyniać się do podnoszenia jakości i zwiększania atrakcyjności szkolnictwa i kształcenia zawodowego w Europie.
W strukturze programu „Uczenie się przez całe życie” wydzielono programy sektorowe[12]:
1. Comenius – adresowany do osób korzystających z edukacji na poziomie przedszkolnym i szkolnym do końca szkoły średniej oraz nauczycieli i pozostałego personelu tych placówek, do stowarzyszeń i instytucji związanych z oświatą szkolną, do ośrodków badawczych, szkół wyższych i podmiotów zajmujących się kwestiami uczenia się przez całe życie, a także instytucji zajmujących się poradnictwem zawodowym;
2. Erasmus – skierowany do studentów szkół wyższych, kadry naukowej, dydaktycznej i administracyjnej uczelni, a także do stowarzyszeń i podmiotów związanych ze szkolnictwem wyższym, przedsiębiorstw, partnerów społecznych
i instytucji odpowiedzialnych za edukację na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym oraz ośrodków badawczych i podmiotów świadczących usługi poradnictwa zawodowego;
i instytucji odpowiedzialnych za edukację na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym oraz ośrodków badawczych i podmiotów świadczących usługi poradnictwa zawodowego;
3. Leonardo da Vinci – obejmujący osoby korzystające ze szkoleń i kształcenia zawodowego oraz organizacje zapewniające bądź ułatwiające szkolenie i kształcenie zawodowe, nauczycieli, instruktorów zawodu, stowarzyszenia, przedsiębiorstwa, różnego typu organizacje związane ze szkoleniami i kształceniem zawodowym;
4. Grundtvig – adresowany do osób dorosłych uczących się, instytucji kształcenia dorosłych oraz ich nauczycieli i kadry administracyjnej, różnego typu stowarzyszeń i organizacji zajmujących się kształceniem dorosłych oraz wspierających i promujących uczenie się przez całe życie oraz podmiotów świadczących usługi poradnictwa zawodowego;
5. Jean Monnet – jest skierowany do studentów i badaczy w dziedzinie integracji europejskiej we wszystkich rodzajach szkół wyższych, nauczycieli i pozostałego personelu tych instytucji, stowarzyszeń i przedstawicieli osób związanych
z edukacją oraz szkoleniami, podmiotów publicznych i prywatnych odpowiedzialnych za organizację oraz realizację edukacji i szkoleń na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym, ośrodków badawczych i podmiotów zajmujących się kwestiami integracji europejskiej.
z edukacją oraz szkoleniami, podmiotów publicznych i prywatnych odpowiedzialnych za organizację oraz realizację edukacji i szkoleń na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym, ośrodków badawczych i podmiotów zajmujących się kwestiami integracji europejskiej.
W ramach programu „Uczenie się przez całe życie” realizowany jest również program międzysektorowy, który obejmuje współpracę w dziedzinie uczenia się przez całe życie, promuje naukę języków obcych, rozwój innowacyjnych treści, usług
i metodologii uczenia oraz upowszechnianie rezultatów projektów i wymianę dobrych praktyk. Na przykład Departament Rynku Pracy zaangażowany jest w realizację dwóch projektów programu „Uczenie się przez całe życie”, które usytuowane
są w jego ramach[13]:
i metodologii uczenia oraz upowszechnianie rezultatów projektów i wymianę dobrych praktyk. Na przykład Departament Rynku Pracy zaangażowany jest w realizację dwóch projektów programu „Uczenie się przez całe życie”, które usytuowane
są w jego ramach[13]:
1) Eurodoradztwo Polska (Euroguidance Poland) – celem ogólnym projektu jest wspieranie zawodowej i edukacyjnej mobilności obywateli oraz rozwój poradnictwa zawodowego na ich rzecz. Służy temu realizacja – zarówno na poziomie krajowym, jak i ponadkrajowym – następujących celów szczegółowych:
- gromadzenie i upowszechnianie informacji zawodowej, w tym tworzenie i aktualizowanie portalu Ploteus prezentującego możliwości uczenia się i szkolenia w 31 krajach Europy,
- wymiana i upowszechnianie dobrych praktyk poradnictwa zawodowego,
- opracowywanie i dystrybucja materiałów specjalistycznych i metodycznych z obszaru teorii i praktyki poradnictwa zawodowego,
- organizowanie seminariów, szkoleń i konferencji,
- udział w krajowych i międzynarodowych spotkaniach i konferencjach poświęconych poradnictwu zawodowemu.
Projekt adresowany jest przede wszystkim do doradców zawodowych.
2) Europejska Sieć Całożyciowego Poradnictwa Zawodowego (European Lifelong Guidance Policy Network – ELGPN) – strategicznym celem Sieci jest rozwijanie przez państwa członkowskie narodowych systemów całożyciowego poradnictwa zawodowego. Służą temu działania podejmowane we współpracy międzynarodowej (seminaria tematyczne, wizyty studyjne) oraz inicjatywy
o zasięgu krajowym (współpraca międzyinstytucjonalna, upowszechnianie najlepszych praktyk).
o zasięgu krajowym (współpraca międzyinstytucjonalna, upowszechnianie najlepszych praktyk).
W 2005 roku Ministerstwo Edukacji i Nauki opublikowało Raport
o stanie edukacji ustawicznej w Polsce. Zgodnie z nim cechą charakterystyczną polskiego systemu kształcenia ustawicznego jest utożsamianie go z edukacją zawodową. Szacuje się, że w Polsce w edukacji ustawicznej uczestniczy 13% ludności w grupie wieku 26-64 lat (średnia w krajach Unii to 31%). Uczestnikami edukacji ustawicznej są głównie osoby pracujące oraz osoby bezrobotne.
o stanie edukacji ustawicznej w Polsce. Zgodnie z nim cechą charakterystyczną polskiego systemu kształcenia ustawicznego jest utożsamianie go z edukacją zawodową. Szacuje się, że w Polsce w edukacji ustawicznej uczestniczy 13% ludności w grupie wieku 26-64 lat (średnia w krajach Unii to 31%). Uczestnikami edukacji ustawicznej są głównie osoby pracujące oraz osoby bezrobotne.
W krajach Unii dokształca się 20% pracujących, czyli co piąty zatrudniony, a w Polsce zaledwie 8-10%, czyli co dwunasty i co dziesiąty. Każdy zatrudniony w Polsce poświęca na szkolenia w formach zorganizowanych dwie godziny rocznie, podczas gdy w krajach rozwiniętych 50-70 godzin[14], czyli co najmniej 25 razy więcej.
Z kolei w roku 2008 Komisja Europejska opublikowała raport „Postęp w realizacji celów lizbońskich w zakresie kształcenia i szkolenia”. Stwierdza w nim, że żaden z krajów europejskich nie osiąga zaleconych w Strategii Lizbońskiej wartości wskaźników we wszystkich monitorowanych obszarach w połączeniu z dalszym postępem. Okazało się, że tylko jeden kraj – Polska, osiąga wyznaczone poziomy wskaźników i wciąż wykazuje postęp w czterech obszarach. Z kolei Austria, Dania, Finlandia, Słowenia i Szwecja odnotowują takie osiągnięcia w trzech obszarach. W interesującym nas aspekcie uczenia się przez całe życie założeniem Unii jest zwiększenie liczby dorosłych uczestniczących w kształceniu lub szkoleniu do 12,5% do 2010 roku. W Polsce w roku 2007 wynosił on dopiero 5,1%. Średnia dla Unii w tym roku wynosiła 9,7%. Liderami są natomiast: Szwecja (32%) i Dania (29,2%). Duże opóźnienie mamy także w ilości absolwentów kierunków matematycznych i innych nauk ścisłych i technicznych. Założeniem jest zwiększyć liczbę absolwentów o 15% (do 789 tys.). W Polsce w roku 2006 osiągnęliśmy wynik 85,4 tys.
Edukacja dla wszystkich przez całe życie, to jedno z koniecznych działań, które stać się powinno priorytetem dla rządów, ogółu społeczeństwa oraz każdego obywatela[15]. Dzięki temu każda jednostka miałaby szansę na aktywne uczestnictwo
w społeczeństwie i gospodarce opartej na wiedzy. Pytanie – czy tak się stanie?. Czy - jak pisze F. Major - staniemy się raczej „świadkami segmentacji edukacji dla wszystkich w ciągi całego życia, w wyniku czego mniejszość wybrańców miałaby dostęp do rajów wiedzy, podczas gdy nowi (inni) skazani na niewiedzę byliby skazani na piekło nowych gett, zaś masa średniaków – na nieefektywne czyśćce”[16]
w społeczeństwie i gospodarce opartej na wiedzy. Pytanie – czy tak się stanie?. Czy - jak pisze F. Major - staniemy się raczej „świadkami segmentacji edukacji dla wszystkich w ciągi całego życia, w wyniku czego mniejszość wybrańców miałaby dostęp do rajów wiedzy, podczas gdy nowi (inni) skazani na niewiedzę byliby skazani na piekło nowych gett, zaś masa średniaków – na nieefektywne czyśćce”[16]
Bibliografia
1. Strategia lizbońska. Droga do sukcesu zjednoczonej Europy, Departament Analiz Ekonomicznych i Społecznych.
2. Memorandum dotyczące kształcenia ustawicznego, Komisja Wspólnot Europejskich.
3. Edukacja ustawiczna 2005. Raport o stanie edukacji ustawicznej w Polsce w roku 2005, Ministerstwo Edukacji i nauki, Warszawa 2005.
4. Kluczowe kompetencje w uczeniu się przez całe życie – Europejskie ramy referencyjne, załącznik do wniosku Komisji Wspólnot Europejskich dotyczącego Zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady – COM(2005)548.
5. Kwiatkiewicz A., Ustawiczne kształcenie zawodowe w krajach Unii Europejskiej, Warszawa 2006.
6. Wiśniewski Z., Europejska Strategia Zatrudnienia a aktywna polityka rynku pracy [w] A. Pocztowski (red), Praca i zarządzanie kapitałem ludzkim w perspektywie europejskiej, Kraków 2005.
7. Projekt Narodowego Planu Rozwoju 2007-2013, Warszawa 2005.
8. Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata 2007-2013, Ministerstwo Gospodarki
i Pracy, Warszawa 2005.
i Pracy, Warszawa 2005.
9. Strategia Rozwoju kształcenia Ustawicznego do roku 2010, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 8 lipca 2003 roku.
10. Strategia Rozwoju Kraju 2007-2115, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2006.
11. Strategia rozwoju Edukacji na lata 2007-2013, Ministerstwo Edukacji Narodowej
i Sportu, Warszawa 2005.
i Sportu, Warszawa 2005.
12. Krajowy Plan Działań na rzecz Zatrudnienia na lata 2009-2011, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2009.
13. Decyzja Nr 1720/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiająca program działań w zakresie uczenia się przez całe życie, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej.
14. Gerlach R., Ustawiczne uczenie się w kontekście społeczeństwa wiedzy [w]
Z. Wiatrowski, K. Ciżkowicz (red.), Pedagogika pracy i andragogika z myślą
o dorastaniu, dorosłości i starości człowieka w XXI wieku, Włocławek 2007.
Z. Wiatrowski, K. Ciżkowicz (red.), Pedagogika pracy i andragogika z myślą
o dorastaniu, dorosłości i starości człowieka w XXI wieku, Włocławek 2007.
15. Mayor F., Przyszłość świata, Warszawa 2001.
16. Bis D., Szewczak I. (red), Edukacja w ramach strategii lizbońskiej. Wybór dokumentów, Lublin 2007.
18. www.mpips.gov.pl
[1] Strategia lizbońska. Droga do sukcesu zjednoczonej Europy, Departament Analiz Ekonomicznych i Społecznych, s. 7.
[2] Memorandum dotyczące kształcenia ustawicznego, Komisja Wspólnot Europejskich, s. 10-18.
[3] http://www.socrates.org.pl/socrates2
[4] Edukacja ustawiczna 2005. Raport o stanie edukacji ustawicznej w Polsce w roku 2005, Ministerstwo Edukacji i nauki, Warszawa 2005, s. 10-13.
[5] Kluczowe kompetencje w uczeniu się przez całe życie – Europejskie ramy referencyjne, załącznik do wniosku Komisji Wspólnot Europejskich dotyczącego Zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady – COM(2005)548.
[6] Traktat z Amsterdamu, Archiwum UKIE, Warszawa 2005, za: A. Kwiatkiewicz, Ustawiczne kształcenie zawodowe w krajach Unii Europejskiej, Warszawa 2006, s. 21.
[7] Z. Wiśniewski, Europejska Strategia Zatrudnienia a aktywna polityka rynku pracy [w] A. Pocztowski (red), Praca i zarządzanie kapitałem ludzkim w perspektywie europejskiej, Kraków 2005, s. 18.
[8] Projekt Narodowego Planu Rozwoju 2007-2013, Warszawa 2005, s. 38-41.
[9] Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata 2007-2013, Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Warszawa 2005, s. 66-67.
[10] Strategia rozwoju Edukacji na lata 2007-2013, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, Warszawa 2005, s. 26.
[11] Strategia Rozwoju kształcenia Ustawicznego do roku 2010, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 8 lipca 2003 roku, s. 5-13.
[12] Decyzja Nr 1720/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiająca program działań w zakresie uczenia się przez całe życie, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej.
[13] www.mpips.gov.pl
[14] Strategia Rozwoju kształcenia Ustawicznego do roku 2010, …, op. cit., s.4.
[15] R. Gerlach, Ustawiczne uczenie się w kontekście społeczeństwa wiedzy [w] Z. Wiatrowski, K. Ciżkowicz (red.), Pedagogika pracy i andragogika z myślą o dorastaniu, dorosłości i starości człowieka w XXI wieku, Włocławek 2007, s. 152.
[16] F. Mayor, Przyszłość świata, Warszawa 2001, s. 34.
Ostatnia modyfikacja: 09:47 07.07.2009
|
|